Trong nhiều tháng liền, Wall Street tập trung cao độ vào một câu hỏi then chốt: chính xác Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ cắt giảm lãi suất bao nhiêu lần trong năm nay — hai, ba, hay nhiều hơn? Nhà đầu tư và giới phân tích soi kỹ từng bài phát biểu của Chủ tịch Fed Jerome Powell để tìm dấu hiệu của việc nới lỏng tiền tệ sắp diễn ra. Tuy nhiên, báo cáo lạm phát mới nhất từ Cục Thống kê Lao động Mỹ đã hoàn toàn đảo ngược câu chuyện trên thị trường, buộc các bên tham gia thị trường phải chuẩn bị cho kịch bản ngược lại.

Theo số liệu, Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tăng 0,6% trong tháng 4 sau mức tăng 0,9% của tháng 3. So với cùng kỳ năm trước, lạm phát tăng tốc lên 3,8%, chạm mức cao nhất kể từ tháng 5/2023. Thay vì xu hướng hạ nhiệt như kỳ vọng, kinh tế Mỹ lại cho thấy một đợt bùng phát mới của áp lực lạm phát. Hệ quả là kịch bản Fed buộc phải tăng thay vì cắt giảm lãi suất điều hành không còn là điều khó xảy ra. Điều này tạo ra mối đe dọa mang tính nền tảng đối với các thị trường tài chính vốn đã “định giá trước” cho một giai đoạn tín dụng rẻ và điều kiện tài chính nới lỏng.

Ngay cả khả năng thay đổi nhân sự lãnh đạo tại ngân hàng trung ương cũng đang mất dần ý nghĩa trước đây. Donald Trump nhiều lần chỉ trích Powell vì quá chậm cắt giảm lãi suất, và ứng viên tiềm năng của ông cho vị trí Chủ tịch Fed, Kevin Warsh, được thị trường nhìn nhận là người ủng hộ kích thích mạnh tay hơn. Tuy nhiên, áp lực giá cả gia tăng đang dần thu hẹp không gian hành động của cơ quan điều hành. Dữ liệu từ thị trường dự đoán Kalshi phản ánh quá trình định giá lại rủi ro rất nhanh chóng: xác suất Fed tăng lãi suất trước cuối năm 2027 đã lên tới 27% (một tháng trước, khả năng Fed tăng lãi suất trong năm 2026 chỉ được đánh giá là 18,2%), trong khi khả năng có đợt tăng lãi suất trước tháng 7/2027 là 41%, và trước cuối năm 2028 là 77%.

Các yếu tố chính tạo áp lực

Bức tranh kinh tế vĩ mô hiện tại được định hình bởi một tập hợp phức tạp các yếu tố cơ bản, vừa hạn chế lựa chọn chính sách của Fed, vừa tạo rủi ro đối với kinh tế Mỹ:

• Đà tăng giá năng lượng là động lực chính của lạm phát. Báo cáo CPI tháng 4 cho thấy chi phí năng lượng tăng 3,8% chỉ trong một tháng, đóng góp khoảng 40% mức tăng chung của “rổ” hàng tiêu dùng. Chi phí xăng dầu, dầu diesel, nhiên liệu máy bay và điện cao hơn hoạt động như một loại “thuế gián tiếp” đánh lên nền kinh tế. Giá nhiên liệu đắt đỏ tự động đẩy chi phí logistics, chi phí đi lại bằng đường hàng không, chi phí sản xuất tại nhà máy, giá thực phẩm tại siêu thị và hóa đơn tiện ích sinh hoạt lên cao.
• Leo thang địa chính trị và yếu tố Iran. Nguyên nhân chủ đạo đẩy giá năng lượng đi lên vẫn là căng thẳng địa chính trị ở Trung Đông và các nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu trên những tuyến hàng hải trọng yếu. Việc đàm phán hòa bình gần đây đổ vỡ và nguy cơ xung đột vũ trang tái bùng phát đang giữ giá dầu Brent ở mức cao. Nếu xung đột liên quan tới Iran leo thang hơn nữa, giá năng lượng sẽ tiếp tục kéo lạm phát tổng thể đi lên.
• Sự đảo chiều mạnh trong kỳ vọng thị trường. Nhà đầu tư đang buộc phải vội vã điều chỉnh lại chiến lược. Trong khi kịch bản cơ sở trước đây giả định chi phí vay vốn sẽ giảm dần một cách ổn định, thì hiện tại thị trường lại đang “định giá” cho một giai đoạn kéo dài của môi trường tài chính thắt chặt và rủi ro chu kỳ tăng lãi suất quay trở lại. Dữ liệu từ thị trường dự đoán Kalshi cho thấy rõ nhà đầu tư không còn tin rằng lạm phát sẽ sớm quay về mục tiêu 2%.
• Cái bẫy chính sách tiền tệ đối với Fed. Cơ chế truyền dẫn truyền thống của Fed dựa trên việc nâng lãi suất để làm nguội nhu cầu (nhà ở, xe hơi, đầu tư doanh nghiệp). Tuy nhiên, lãi suất hoàn toàn bất lực trước các cú sốc nguồn cung hàng hóa: Fed không thể tăng sản lượng dầu, không thể ngay lập tức khôi phục an ninh hàng hải, cũng như không thể tự mình giải quyết xung đột quốc tế. Kết quả là ngân hàng trung ương rơi vào thế “tiến thoái lưỡng nan” giữa hai rủi ro nghiêm trọng: hoặc duy trì/tăng lãi suất và chấp nhận nguy cơ tăng trưởng chậm lại, hoặc để lạm phát leo thang ngoài tầm kiểm soát.

Triển vọng

Dựa trên phân tích các dữ liệu trên, đánh giá của chúng tôi về các bước đi tiếp theo của Fed và tình trạng của thị trường tài chính như sau:

Trong ngắn đến trung hạn, nhà đầu tư cần loại bỏ hoàn toàn kịch bản cơ sở về việc cắt giảm lãi suất một cách nhanh chóng và mạnh mẽ. Kỳ vọng nới lỏng tiền tệ đang nhường chỗ cho một giai đoạn bất định kéo dài và môi trường tài chính thắt chặt.

Yếu tố mang tính quyết định chủ chốt sẽ là diễn biến giá dầu và tình hình xung đột liên quan đến Iran. Nếu căng thẳng địa chính trị ở Trung Đông tiếp diễn hoặc leo thang, cấu phần năng lượng sẽ tiếp tục gây áp lực tăng lên CPI, khiến mục tiêu 2% trở nên bất khả thi. Trong bối cảnh đó, với xác suất có thể vượt mức 27–41% hiện nay, Fed sẽ buộc phải chuyển từ trạng thái “tạm dừng” sang thực sự tăng lãi suất để ngăn kỳ vọng lạm phát bị neo ở mức cao.

Đối với thị trường vốn, đây là sự dịch chuyển trong “tâm thế tâm lý”: giai đoạn lạc quan được tiếp sức bởi kỳ vọng vốn rẻ đã kết thúc. Thị trường cổ phiếu và trái phiếu giờ phải thích nghi với môi trường chi phí vay mượn duy trì ở mức cao lâu hơn nhiều so với những gì Wall Street đã dự tính, và nguy cơ một vòng thắt chặt mới của Fed sẽ trở thành nhân tố cốt lõi chi phối biến động trong nhiều năm tới.